ما روی اقیانوسی از انرژی نشسته، اما از درون در حال یخ زدن است. شهریور ۱۴۰۵ مدیرعامل شرکت ملی گاز از صدور قبض یک میلیارد تومانی برای یک ویلا خبر داد. این رقم تنها هزینه گرمایش استخر روباز در روزهای سرد سال بود. در نقطه مقابل گزارش خرداد ۱۴۰۵ مرکز پژوهشهای مجلس روی دیگر این تصویر را آشکار کرد. در دهکهای کمدرآمد مصرف گاز به دلیل فرسودگی مسکن و کهنگی تجهیزات گرمایشی بار سنگینی بر دوش خانوار میگذارد. این آمار رسمی نشان میدهد بخش مهمی از اتلاف منابع در بخش بزرگی از جامعه حاصل فقر ساختاری ابزارهاست، اما نخستین سوز این ناترازی درست بر تن عدالت و تابآوری جامعه مینشیند.
اما در آن سوی این شکاف طبقاتی، قصه مصرف رنگی دیگر دارد. در طبقه مرفه مصرف بیرویه و روشن ماندن گرماتابها در فضای باز نیازی زیستی نیست، بلکه پرچم تمایز و تشخص اجتماعی است. در این سو گاز به سوخت نمایش ثروت و تفاخر بدل میشود و در سوی دیگر کیفیت پایین مصالح ساختمانی و بخاریهای پرمصرف بخش بزرگی از سرمایه ملی کشور را به شدت هدر میدهد.
پیامد مستقیم این شکاف عمیق آسیب دیدن جدی مسئولیت جمعی است. وقتی بدنه جامعه میبیند گروهی برخوردار بدون دغدغه و نظارت منابع کمیاب را هدر میدهند این تلقی همگانی جان میگیرد که صرفهجویی فردی هیچ اثری در سرنوشت کلان کشور ندارد. در چنین وضعیتی اتلاف انرژی از یک نقص صرفاً فنی فراتر میرود و به فرسایش اخلاق اجتماعی و گسست همبستگی ملی میانجامد. جامعه هنوز ابعاد حیاتی پایداری سرزمین و صیانت از منابع بیننسلی را بهدرستی لمس نکرده است و نمیداند اتلاف لجامگسیخته امروز به ویرانی بستر زیست و تاراج حق آیندگان در این خاک کهن میانجامد.
توزیع کور یارانههای انرژی در دهههای گذشته، بدون پیوستهای فرهنگی و اقتصادی، فرابخشی عمل کرده و به جای حمایت از تولید مولد، به رانتی برای به حراج گذاشتن ثروت ملی تبدیل شده است. روی دیگر این سکه در اتاقهای تصمیمگیری و لایههای بروکراتیک ضرب میشود. فرهنگ مدیریتی ما دهههاست گرفتار روزمرگی مفرط و سادهسازی صورتمسئله است. دستگاه اجرایی به جای تدوین سیاستهای شجاعانه ساختاری و اصلاح نظام قیمتگذاری ترجیحی سادهترین و کمهزینهترین مسیرها را برمیگزیند. قطع گاز صنایع تولیدی و نیروگاهها برای گرم نگهداشتن بخش خانگی یا تعطیلی پیاپی مدرسهها و ادارهها به اولین و آشناترین واکنش دولت در برابر افت فشار تبدیل شده است. این روشهای تسکینی نهتنها ناترازی را مهار نمیکند بلکه چرخ اقتصاد ملی را از حرکت بازمیدارد و اعتماد عمومی را خاکستر میکند.
وقتی نظام حکمرانی برای نجات موقت شبکه انتقال دست به پاک کردن صورتمسئله میزند پیامی نگرانکننده به جامعه صادر میکند. این پیام حاکی از نبود برنامهریزی راهبردی پایدار و تکیه بر تصمیمات شتابزده و واکنشی است. جامعه با مشاهده چنین رفتاری انگیزه شراکت خود را در مدیریت بحران ملی از دست میدهد. دولتها زمانی میتوانند از مردم توقع همراهی و همدلی داشته باشند که کارایی دستگاه خود را ثابت کنند و نشان دهند بار سنگین فشار به شکل کاملاً عادلانه تقسیم میشود نه آنکه کارخانههای مولد تاوان ریختوپاشهای لوکس را پس بدهند.
بحران کنونی انرژی پیش از آنکه کمبود در خطوط لوله و چاهها باشد محصول اختلال همزمان در فرهنگ مصرفی جامعه و فرهنگ تدبیر مدیریتی است. تا زمانی که گاز برای عدهای ابزار فخرفروشی و برای مدیران بهانهای برای تصمیمات انفعالی باشد هیچ برنامهای به فرجام نخواهد رسید. گذار از این بنبست و رسیدن به توافق اجتماعی مستلزم اصلاح توأمان است. باید انگیزه تفاخر با اصلاح نظام تعرفهها مهار شود مسکن و وسایل گرمایشی فرودستان با حمایت عمومی نوسازی گردد و نظام مدیریتی با عبور از سیاستهای دستوری شکستخورده شجاعت تصمیمگیری شفاف را بازبیابد. در غیر این صورت سوز این ناترازی مزمن نهتنها چرخ تولید و صنعت را متوقف میکند بلکه ریشههای زیستی و پایداری سرزمین را در برابر نسلهای آینده خواهد سوزاند.
#یادداشت_روز
هفته دولت فقط یک مناسبت تقویمی نیست؛ یک سنجش است. سنجهای در ترازویی که وزن وعدهها را در برابر سفرهی مردم میسنجد. آیا گزارشهای رسمی، به آرامش بازار رسیدهاند؟
دولت در وضعیتی کشور را اداره کرده که فشارهای معیشتی، دشواریهای تولید، محدودیتهای ناشی از جنگ و ضرورت حفظ انسجام داخلی، همزمان بر میز تصمیمگیری قرار داشتهاند. در چنین شرایطی، کارنامه قوه مجریه را باید با توجه به هماهنگی میان تصمیم، اجرا و نتیجه سنجید.
۱. نقاط قوت: انگیزه میدانی و دیپلماسی فعال
نخستین نقطه قوت دولت، انگیزه بالا، پرکاری میدانی و اراده دستگاه اجرایی برای مواجهه مستقیم با مسائل است. تلاش برای شکلدهی به یک «وفاق عملی» و مهار نزاعهای فرسایشی سیاسی، فرصتی ایجاد کرد تا توان مدیران به جای مستهلک شدن در حاشیهها، بر اداره امور در شرایط پیچیده متمرکز شود.
در عرصه خارجی نیز گسترش همکاریهای اقتصادی با چین، تقویت مناسبات با عراق و حضور فعال در نشست سران بریکس، نشانه تلاش دولت برای استفاده هوشمندانه از ظرفیتهای اقتصادی، همسایگی و چندجانبهگرایی است. تدوین زودهنگام برنامه اقتصادی برای شرایط جنگی نیز، گواهی بر عزم دولت برای گرهگشایی از مسیرهای بسته است.
۲. چرا ناترازیهای اقتصادی نیازمند تغییر ریل هستند؟
فراتر از این دستاوردها، ناترازیهای عمیق اقتصادی و فشارهای معیشتی، واقعیتی است که نیازمند بازنگری در الگوی تصمیمگیری است. عبور از این بزنگاه، بازآرایی تیم اقتصادی و همافزایی ساختاری را طلب میکند تا از موازیکاریهای آسیبزا فاصله گرفته شود.
ضعف در زبان ارتباطی دولت نیز نکتهای است که نباید نادیده گرفته شود. مردم در کنار شنیدن گزارش مشکلات، به توضیحی روشن درباره مسیر عبور، اولویت اقدامات، زمانبندی تصمیمها و سهم هر دستگاه در حل مسائل نیاز دارند. انتظار میرود دستگاه اجرایی با تکیه بر انسجام مدیریتی، رویکردهای فرسایشی را به نفع تصمیمات ملموس و راهگشا کنار بگذارد.
۳. مطالبات رهبری: نقشه راهِ عبور از بحران
در ارزیابی این کارنامه، مطالبات رهبری معیار سنجش نسبت میان تصمیمهای دولت و نیازهای واقعی کشور است. تأکید بر معیشت مردم، انضباط بازار، احیای واحدهای تولیدی و ایجاد چتر حمایتی مطمئن، توصیههای جدا از هم نیستند؛ بلکه نقشهای برای تبدیل ظرفیتهای کشور به نتیجه ملموس اقتصادیاند.
روایت واقعبینانه و امیدآفرین از ظرفیتهای کشور، مسئولیت مشترک دولت و رسانههاست. کارنامه دولت زمانی با این مطالبات همجهت خواهد بود که انضباط بازار و حمایت از تولید، از سطح گزارشهای رسمی به عرصه اجرا و زندگی مردم برسد.
۴. سنگ محک نهایی: واقعیتِ سفره مردم
اقتصاد ایران از ظرفیتهای فراوانی برخوردار است؛ از منابع انرژی و موقعیت ترانزیتی تا نیروی انسانی جوان و معادن غنی. مسئله اصلی، «نبودِ امکانات» نیست؛ گره در مسیر فعال شدن این امکانهاست. ناترازی انرژی، بیثباتی مقررات سرمایهگذاری و پیچیدگیهای اداری، فرصتهای تولید را فرسوده کرده است.
قوه مجریه باید روشن کند کدام گرههای ساختاری را در اولویت بازگشایی قرار داده و نتیجه اقدامات در چه بازهای برای مردم قابل مشاهده خواهد بود.
بنابراین، سنگ محک توفیق دولت، گزارشهایی است که در متن سفره و معیشت مردم عینیت مییابد. دیپلماسی فعال و اصلاحات ساختاری، زمانی به غایت مقصود میرسند که به ثبات قیمتها و آرامش در زیست روزمره جامعه بدل شوند. امید، حاصل یک محاسبه عقلانی بر پایه همافزایی قوا و نگاه جهادی است. مردم باید نتایج این تدبیرها را در واقعیت زندگی خویش لمس کنند؛ چرا که فاصله میان وعده و نتیجه، هرقدر هم با گزارشهای رسمی پوشانده شود، در تجربه روزمره مردم باقی خواهد ماند.
#هفته_دولت
#یادداشت_روز
